Spataderen

Er komt een 70 jarige man bij de dokter. Hij heeft de laatste tijd steeds vaker last van vermoeide benen. Ook zijn er op zijn benen lelijke blauwe bloedvaten te zien. Ze zijn wat kronkelig. Hij heet meer pijn als het warmer weer is. Ook als hij wat langer heeft gestaan of heeft gezeten, merkt hij dat zijn voeten en benen pijnlijker zijn. Soms zijn ze ook gezwollen.

 Anatomie / Fysiologie

De aders van deze man zijn pijnlijk gezwollen. In de loop van de jaren zijn steeds meer spataderen ontstaan.
Een spatader is een niet normale verwijding van oppervlakkige bloedvaten. Ze ontstaan door verzwakking van de aderen. Ook aderen verliezen in de loop der jaren hun elasticiteit (net als alle weefsels in ons lichaam). De aderen worden langer en wijder. Omdat de aderen nog wel in dezelfde ruimte moeten passen, worden ze kronkeliger.

Via aderen stroomt al het bloed vanuit onze spieren en organen terug naar het hart. In onze aderen zitten kleppen. Zij zorgen ervoor dat het bloed maar 1 kant op kan stromen. Deze kleppen kun je het beste vergelijken met klapdeuren. 

Zodra bloed door de aderen wordt gepompt door bijvoorbeeld spiersamentrekking, gaan de kleppen (klapdeuren) open. Vervolgens sluiten ze weer, zodat het bloed niet terug stroomt.
Door bijvoorbeeld langdurig staan of zitten (bloedbeweging moet tegen de zwaartekracht in) of door te weinig beweging (weinig spiersamentrekking), kunnen de dieper gelegen aderen met deze kleppen wijder en langer worden.
Vooral het wijder worden is het probleem.  Dit is alsof de klapdeuren in een te breed kozijn zijn geplaatst. Ze sluiten nog wel, maar er blijft een ruimte tussen de beide klapdeuren open. Zo ook in de dieper gelegen aderen. Doordat het bloed nu ook de andere kant op kan stromen, gaat het een andere weg zoeken, via andere oppervlakkige aderen. Dit zijn uiteindelijk de gekronkelde aderen die je ziet op (meestal) de benen. De wanden van onze aderen zijn niet zo dik als de wanden van onze slagaders. Door de verhoogde druk op de wand van de ader, zie je soms ook steeds meer blauw / paarsverkleuring in de huid.

Het komt het vaakst voor op de benen. Hier moet het bloed door de zwaartekracht omhoog naar het hart worden gevoerd.

Symptomen en diagnose

Bij deze man zijn de spataderen duidelijk zichtbaar op zijn benen. De dikkere benen c.q. voeten zouden ook nog kunnen duiden op een posttrombotisch syndroom. Behalve cosmetische klachten, kunnen de aderen ook gaan ontsteken (flebitis) of kunnen ze voor stolsels zorgen (trombose).
Behalve de symptomen die de man aangeeft, is er vaak een spanningsgevoel in de benen. Ook kan er een kriebelig en onrustig gevoel in de benen zijn. Sommige mensen hebben eveneens ’s nachts last van kuitkrampen.
Soms zijn de spataderen niet zichtbaar, maar wel voelbaar. Röntgenfoto of echografie kan worden ingezet voor functiecontrole van de dieper gelegen aderen. Dit wordt ingezet bij oedeemvorming of huidverandering.

Behandeling / Herstel / Preventie

Herstellen van spataderen is niet mogelijk. De behandeling is dan ook vooral gericht op het verlichten van de symptomen. Verder kan er cosmetische verbetering optreden na behandeling. Ook is het van belang dat er voorzorgsmaatregelen worden getroffen zodat er geen complicaties ontstaan.

Oorzaken van zwakke vaatwanden kunnen erfelijk bepaald zijn. Echter zijn ook overgewicht, langdurig staan en zitten bepalend. Het is dan lastiger om het bloed terug te voeren vanuit de voeten / benen naar het hart tegen de zwaartekracht in.

Voorkomen van spataderen zit in het doen van oefeningen en het hebben van regelmatige beweging.  Vooral de kuitspiersamentrekking zorgt voor een goede werking van de pomp- en zuigkracht in deze aderen. Verder zijn er zowel liggende, zittende als staande oefeningen.
Het nemen van wisselbaden (afwisselend koud en warm water) werkt preventie bevorderend.

Symptoomverlichting wordt bereikt door de benen / voeten hoger te leggen waardoor het bloed makkelijker terug kan stromen richting het hart.  Verder kunnen compressiekousen de aderen samendrukken waardoor ze niet worden opgerekt en minder pijnlijk zijn. Ook kuitoefeningen en wisselbaden werken positief.
Verder kunnen massages richting het hart en lymfedrainage verlichting geven.  Ook acupunctuur en acupressuur kunnen worden ingezet als behandelingsalternatief.
Oedeem kan ook behandeld worden met lymfetaping. De tape blijft zitten en kan regelmatig worden vervangen.

Ook verkoelende wikkels met kwark of groene leem kunnen worden ingezet.

Daarbuiten zijn er nog chirurgische behandelingen mogelijk.  Aderstrippen door middel van een sonde die via kleine sneetjes wordt ingebracht. Zijtakjes worden losgesneden en de ader wordt in zijn geheel verwijderd. Vervolgens heeft de patiënt 3 tot 6 weken compressietherapie.

Ook kunnen de spataderen worden ingespoten met vloeistof (sclerotherapie) die een ontstekingsreactie aangaan met de binnenzijde van de ader. Vervolgens worden er zwachtels of compressiekousen gedragen waardoor de spataders onzichtbaar dichtgroeien.

De nieuwste behandeling is de laserbehandeling. Er wordt geconcentreerde continue stroom hoge intensiteit licht door de weefsels gevoerd. Hierdoor wordt het weefsel doorgesneden of vernietigd.

Plantaardige middelen die u kunt gebruiken zijn:

  • Honingklaver (vaatversterking en bescherming tegen oedeemvorming). 
  • Paardekastanje extract tegen zwelling
  • Lachesis bij infecties door verzwakking van de aderen
  • Arnica en toverhazelaar (hamamelis) tegen gevoelige spataders.